### Алатаудың цифрлық егізі деген не және ол не үшін қажет
Цифрлық егіз — бұл нақты уақыт режимінде физикалық нысандардан: ғимараттардан, жолдардан, инженерлік желілерден деректер алатын қаланың виртуалды 3D-моделі. Сенсорлар мен IoT-құрылғылар температураны, қысымды, энергия тұтынуды және басқа да көрсеткіштерді өлшейді.
**Бұл іс жүзінде қалай жұмыс істейді:**
Диспетчер экранда ғимараттың моделін ашып, оның қанша электр энергиясын тұтынатынын, жабдықтың жарамдылығын, ақаулық туралы сигналдың қайдан келгенін көреді. Қажетті нысанды тауып, оған қызмет көрсету тарихын қарауға болады.
**Басты құндылығы:** жүйе апатқа дейін ақаулық белгілерін байқайды. Мысалы, ILJOO GnS технологиясы электромобиль аккумуляторының қауіпті күйінің ерте белгілерін газ бөлінуі мен температураның өзгеруі арқылы анықтайды. Егер оны цифрлық егізге қосса, диспетчер паркингтегі көлікті тауып, өрт шықпай тұрып тексеруге қызметкерлерді жібере алады.
**Кімге пайдалы:**
* **Тұрғындарға** — апаттар мен өшірулер азаяды.
* **Коммуналдық қызметтерге** — жөндеуді алдын ала жоспарлап, тоқтап қалуды қысқартады.
* **Бизнеске** — қаланы дамытуға басынан бастап қатысуға мүмкіндік.
—
### Кім әзірлеп жатыр
Жоба оңтүстік кореялық компаниялармен бірлесіп жүзеге асырылып отыр:
* **AST Holdings** — Оңтүстік Кореяның ұлттық цифрлық егіздер платформасын құруға қатысқан, Naver Cloud-пен бірге Сауд Арабиясының бес қаласының модельдері бойынша жұмыс істейді.
* **ILJOO GnS** — Пусандағы смарт-қалаға және Hyundai Construction Equipment зауытын қоса алғанда, өнеркәсіптік кәсіпорындарға цифрлық шешімдер әзірлеген.
Меморандум Пусандағы смарт-қалалар көрмесінде қол қойылды. Серіктестер қала нөлден салынып жатқан кезеңде қосылу мүмкіндігімен тартылды. Технологиялар жергілікті жағдайларға бейімделіп, нақты нысандарда сыналады.
—
### Токенизация: нақты нысандарға қалай ақша тартуға болады
Алатауда құрылыс пен дамуды қаржыландыру үшін инвестордың белгілі бір төлемдерге құқығын бекітетін **цифрлық токендерді** пайдалануды ұсынады.
**Мысал:** қойма иесіне кеңейтуге қаражат қажет. Инвесторлар токендерді сатып алады және шығарылым шарттары бойынша жалдау кірісі есебінен төлемдер алады. Бизнес көбірек қатысушыларды тартады, олардың әрқайсысына нысанды толығымен сатып алудың қажеті жоқ.
**Бұл не береді:**
* Ірі инфрақұрылымдық жобаларға ондаған миллион доллар қажет. Токенизация азырақ сомаларды салуға мүмкіндік беріп, жобаларды инвесторлардың кеңірек тобына ашады.
* Бірнеше нұсқа қарастырылып отыр — құрылысқа салымдар және жұмыс істеп тұрған бизнестің кірістеріне қаражат тарту.
* Қатысушылардың мүдделерін қорғау үшін **Токендерді сүйемелдеу орталығын** құру жоспарланып отыр. Инвестор актив кімге тиесілі екенін, эмитентте проблемалар туындағанда не болатынын және технологиялық платформа ауысқанда оның құқықтарына не болатынын түсінуі керек.
**Іске қосу жоспарлары:**
* Жалпы көлемі **10 миллион долларға** дейінгі жобаларды ҚР Ұлттық Банкінің арнайы реттеушілік режимінде сынау жоспарланып отыр.
* 2027 жылы — цифрлық активтерді арнайы реттеуді одан әрі дамыту.
* Ұзақ мерзімді перспективада — токенизация механизмдерін қаланың цифрлық инфрақұрылымына интеграциялау. «Әдепкі бойынша токенизация» тұжырымдамасы жылжымайтын мүлікті, жылжымалы мүлікті, тауарлар мен қызметтерді қамтиды. Блокчейнде цифрлық тізілім қарастырылған.
—
### Қазақстандық мамандардың рөлі
Негізгі тұс: қазақстандық мамандарды **пилот кезеңінде-ақ** тарту жоспарланып отыр. Олар үшін жүйені әзірлеу мен пайдалануға оқыту көзделіп отыр, сонда болашақта оны өз бетінше дамыта алады.
> «Бұл процесте қазақстандық компаниялар мен мамандар жай ғана техникалық қызмет көрсету персоналы ретінде қарастырылмауы керек. Олар бірлескен әзірлеушілер және ұзақ мерзімді операциялық серіктестер ретінде қатысуы тиіс», — деп атап өтті ILJOO GnS басқарушы директоры Ким Ёнг-Дэ.
Жергілікті IT-компания көлікті басқару немесе экологиялық мониторинг үшін сервис жасап, оны цифрлық егізге қоса алады. Алатау өскен сайын мұндай шешімдерге қажеттілік кеңейіп, отандық әзірлеушілер үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады.
—
### Бұл бизнес пен тұрғындар үшін нені білдіреді
**Бизнес үшін:**
* Алатауды дамытуға басынан бастап қатысу мүмкіндігі.
* Нысанды толығымен сатып алудың қажеті жоқ токенизация арқылы инвестицияларға қолжетімділік.
* IT-компаниялар үшін цифрлық егізге арналған сервистерді әзірлеуге жаңа тапсырыстар.
**Тұрғындар үшін:**
* Предиктивті аналитиканың арқасында апаттар мен өшірулер азаяды.
* Инфрақұрылым деректерді ескере отырып жасалатын неғұрлым жайлы қалалық орта.
* 3D-модельдеу мен аналитика арқылы қаланы басқарудың ашықтығы.
**Инвесторлар үшін:**
* Нақты активтер мен жобаларға салым салу мүмкіндігі.
* Токендерді сүйемелдеу орталығы арқылы түсінікті құқықтар мен қорғау.
* Жобаларды Ұлттық Банктің арнайы реттеушілік режимінде сынау.
—
Тұтастай алғанда, Алатау цифрлық егіз бен токенизация бірге жұмыс істейтін алаңға айналып отыр: біріншісі деректерге негізделіп қаланы басқаруға көмектессе, екіншісі нақты нысандарға капитал тартады. Егер пилоттар сәтті өтсе, бұл тәжірибе Қазақстанның басқа қалаларына масштабталуы мүмкін.
