Жалпыхалықтық референдумда қабылданып, шілде айынан бастап толық күшіне енген жаңа Конституция – тек қағаздағы өзгеріс емес, қоғам санасының, мемлекеттік басқару мен азаматтық институттардың жаңа сапалы деңгейге көшуі. Мәтіннің басым бөлігінің жаңарғаны тек статистика емес, мемлекеттің бағыт-бағдарының түбегейлі өзгергенінің айқын дәлелі.
Елдегі жаңа саяси архитектура ескі қалыптардан бас тартып, тиімдірек тетіктерге жол ашты. Бұрынғы екі палаталы парламенттік жүйеден бірпалаталы Құрылтайға көшу заң шығару үдерісін жеделдетіп қана қоймай, халықтың өкілдік ету институтын тікелей жақындата түсті. Сонымен қатар, азаматтардан құралған Халық Кеңесінің заң шығару бастамасымен шығуға және референдум тағайындауға ұсыныс жасауға құқылы болуы «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидасының конституциялық деңгейдегі нақты көрінісіне айналды.
Адам құқықтарын қорғау саласындағы өзгерістер де қоғам тарапынан үлкен қолдауға ие болды. Адамның өмір сүру құқығы абсолютті құндылық ретінде бекітіліп, ұсталған әрбір азаматқа өз құқықтарын түсіндіруді міндеттейтін «Миранда қағидасы» конституциялық нормаға айналды. Мұнымен қоса, жаһандық технология мен жасанды интеллект заманында азаматтардың жеке өмірі мен дербес деректерін заңсыз жинаудан қорғау тетіктері бірінші рет Ата Заң деңгейінде қатаң бекітілді. Ал заңсыз жауапқа тартылған азаматтарға мемлекет тарапынан зиянды өтеу міндеттемесінің нақтылануы – әділдік қағидатының салтанат құрғанының айқын белгісі.
Жаңа Конституцияның преамбуласы мен мазмұны ұлттық код пен заманауи талаптарды үйлестіре білді. Отбасы институты еркек пен әйелдің ерікті одағы ретінде айқындалып, дәстүрлі құндылықтар қорғалды. Сонымен қатар, табиғатты аялау, қоршаған ортаны қорғау және сейсмикалық қауіпсіздік мәселелері мемлекеттік басымдық ретінде бекітіліп, болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілік күшейтілді.
Жалпы алғанда, 2026 жылғы Конституция – тек заңдар жиынтығы емес, бұл жаңа қоғамдық келісімшарт. Ол бір жағынан мемлекеттің аумақтық тұтастығы мен унитарлығын бұлжытпастан сақтай отырып, екінші жағынан әрбір азаматтың жеке бостандығына, қадір-қасиетіне және цифрлық қауіпсіздігіне кепілдік береді. Журналистік көзқарас тұрғысынан алғанда, басты міндет – енді осы жазылған қағидаттардың қағазда қалмай, күнделікті өмірімізде, сот және басқару практикамызда мінсіз жұмыс істеуін қадағалау. Заң үстемдігі салтанат құрған қоғамда ғана бұл реформалардың шын мәніндегі жемісін көре аламыз.
Завтра поставите автором Әбу Әйгерім, Атамекен газетінің бас редакторы
