Бүгінгі күні біздің өміріміз интернетпен тығыз байланысты. Біз банк қызметтерін пайдаланамыз, сатып алулар жасаймыз, ақша аударамыз — бәрі де онлайн. Бұл өте ыңғайлы, бірақ сонымен бірге қауіпті. Өйткені интернетте алаяқтар да көп. Олар күн сайын жаңа әдістер ойлап тауып, адамдарды алдап, ақшасын ұрлап жатыр.
Алаяқтардың ең көп таралған тәсілі — банк қызметкері болып танысу. Сізге қоңырау шалып: «Сіздің картаңыз бұғатталды, кредит рәсімделіп жатыр, ақшаңызды құтқару керек» деп айтады. Содан кейін сізден карта нөмірін, кодты, SMS-тен келген парольді сұрайды. Немесе ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды ұсынады. Бұл — алаяқтық! Банк қызметкерлері ешқашан осындай деректерді сұрамайды.
Екінші жиі кездесетін тәсіл — жалған сілтемелер. Сізге SMS немесе мессенджер арқылы сілтеме келеді: «Сіздің деректеріңізді жаңартыңыз», «Сыйлық алыңыз», «Ұтысқа ие болдыңыз» деген сияқты. Сілтемеге өтіп, аты-жөніңізді, карта нөміріңізді енгізесіз. Бірақ бұл сайт — жалған, барлық деректеріңіз алаяқтарға кетеді.
Үшінші — инвестициялық алаяқтық. Сізге: «Ақша салыңыз, айына 100% пайда табыңыз» деп ұсынады. Әдемі сайт, жалған сертификаттар, «табысты инвесторлардың» суреттері — бұлардың бәрі ойдан шығарылған. Сіз ақша саласыз, алғашында тіпті кішкентай пайда да көрсетуі мүмкін. Бірақ сіз үлкен сома салғаннан кейін, олар байланысты үзеді.
Қалай сақтануға болады?
— Ешкімге картаңыздың нөмірін, кодын, SMS-кодын айтпаңыз. Бұл деректер тек сіздікі.
— Күмәнді сілтемелерге өтпеңіз. Егер сілтеме күмән тудырса, оны баспаңыз.
— Тек ресми сайттарды пайдаланыңыз. Банкке кіру үшін оның нақты мекенжайын өзіңіз теріңіз.
— Егер сізге «тез арада байып кетуді» уәде етсе — бұл алаяқтық. Нақты өмірде оңай ақша жоқ.
— Егер сізге бейтаныс адам хабарласып, асығыс шешім қабылдауды сұраса — оған сенбеңіз.
Егер сіз алаяқтыққа тап болсаңыз:
— Дереу банкке хабарласып, картаны бұғаттаңыз.
— Барлық дәлелдемелерді сақтаңыз: хаттар, нөмірлер, скриншоттар.
— Полицияға 102 нөмірі бойынша хабарласыңыз.
Интернетте сақ болыңыз. Алаяқтар тек сіздің ақшаңызды емес, сіздің сеніміңіз бен уақытыңызды да ұрлайды. Бірақ егер сіз білімді әрі сақ болсаңыз, олар сізді алдай алмайды.
