Қазіргі уақытта интернетсіз өмір сыйламайды. Біз банк қызметтерін пайдаланамыз, сатып алулар жасаймыз, достарымызбен сөйлесеміз — бәрі де желіде. Бірақ алаяқтар да бізбен бірге осы кеңістікте жүр. Олар көбіне банк қызметкері, салық инспекторы, тіпті досымыз болып танысып, сенімге кіреді. Біз оларға өз еркімізбен ақшамыз бен жеке деректерімізді береді. Ал олар мұны пайдаланып, бізді тонап кетеді.
Ең қарапайым және жиі кездесетін айла — жалған хабарламалар. Сізге банктен келген SMS келеді: «Картаңыз бұғатталды, сілтеме бойынша өтіп, деректерді жаңартыңыз». Сіз сеніп, сілтемеге басып, керекті ақпаратты енгізесіз. Бірақ бұл сайт — жалған. Деректеріңіз алаяқтарға кетеді. Сол күні ақшаңыздың жоғалып кеткенін байқайсыз.
Екінші жиі кездесетін тәсіл — қоңырау. Сізге нөмірден белгісіз адам қоңырау шалып, «мен банк қызметкерімін, сіздің есепшотыңыздан күдікті операция жасалып жатыр» дейді. Сізден ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды сұрайды. Бұл да айла. Банк қызметкерлері ешқашан SMS-код немесе карта нөмірін сұрамайды.
Үшіншісі — инвестициялық алаяқтық. Сізге ұсыныс жасайды: «инвестициялаңыз, айына 100% пайда алыңыз». Әдемі сайт жасап, суреттер салып, жалған куәліктер көрсетеді. Сіз ақша саласыз. Алғашында пайда да көрсетеді, тіпті аздап ақшаны шығарып алуға да рұқсат етеді. Бірақ көп ақша салғаннан кейін барлық байланыс үзіледі, сайт жоғалады.
Қалай сақтануға болады?
Бірінші — ешкімге құпия сөздеріңізді, SMS-кодтарды, карта нөмірін бермеңіз. Банк қызметкерлері мұны ешқашан сұрамайды.
Екінші — күмәнді сілтемелерге өтпеңіз. Егер сізге сілтеме келсе, оны баспас бұрын, адресті тексеріңіз. Бір әріптің айырмашылығы — сайттың жалған екенін білдіреді.
Үшінші — асықпаңыз. Алаяқтар әрқашан асығыстықты пайдаланады. Олар: «Тез шешім қабылдаңыз, ұсыныс тек бүгін ғана жарамды» дейді. Ешқашан асықпаңыз. Кез келген ұсынысты тексеріп, ойланып, кеңесіп барып шешім қабылдаңыз.
Төртінші — тек ресми сайттарды пайдаланыңыз. Егер сіз банкке кіргіңіз келсе, оның нақты мекенжайын өзіңіз теріңіз. Ешқашан хабарламадан келген сілтеме арқылы кірмеңіз.
Егер сіз алаяқтың құрбаны болсаңыз — дереу банкке хабарласып, картаны бұғаттаңыз. Сосын полицияға (102) хабарласыңыз. Барлық дәлелдерді (скриншот, хат-хабар, нөмірлер) сақтаңыз.
Есіңізде болсын: алаяқтар алдаудың жаңа тәсілдерін ойлап табады. Сіздің сақтығыңыз бен біліміңіз — ең жақсы қорғаныс. Алаяқтарға алданбаңыз!
